گروه بین الملل «سراج24»-محمد بابایی نساز: روز چهارشنبه هفته گذشته وکیل آیت الله شیخ نمر النمر اعلام کرد که دادگاه جنایی عربستان حکم اعدام تعزیری این روحانی برجسته جهان اسلام را صادر کرده است. اعلام حکم صدور اعدام با تظاهرات گسترده مردمی در شرق عربستان مواجه شده، منابع خبری گزارش دادند تظاهراتی که مردم در اعتراض به این حکم برگزار کردند در تاریخ این کشور بی سابقه بوده است.
هرچند مناطق شرقی عربستان در طول دهه های گذشته تظاهرات پرداکنده مردمی بوده است اما این تظاهرات در عربستان، با شروع انقلاب های مردمی در جهان عرب در سال 2011 شدت بیشتری یافت که با سرکوب گسترده نیروهای امنیتی مواجه شد. شیعیان که 10 تا 15 درصد جمعیت 28 میلیون نفری کشور عربستان را شامل می شوند بدنه اصلی این تظاهرات را تشکیل می دهند. آنها کاملا از طرف دولت مرکزی طرد شده و مورد بی عدالتی خاندان سعودی قرار دارند. درسال 2009 دیدهبان حقوق بشر، با اشاره مشکلات دسترسی به تحصیلات و مشاغل دولتی برای شیعیان، در گزارشی اعلام کرد: «مقامات سعوی به صورت نظامند علیه شهروندان شیعی تبعیض قائل میشوند.»
رهبری این نارضایتی عمومی شیعیان را شیخ نمر نمر به عهده گرفت و به دلیل مواضع سرسختانه خود علیه حکومت پادشاهی عربستان و روحیه عدالت طلبانه طی دو سال گذشته به شخصیتی شناخته شده در جهان اسلام تبدیل شد. از همان اغاز مشخص بود که دولت عربستان انتقادهای شیخ نمر تحمل نخواهد کرد و اجازه فعالیتدهای ازادانه را به این شیخ صریح لحجه را نخواهد داد.
دستگیری برنامه ریزی شده شیخ نمر
شیخ نمر برای اولین بار در سال 2006 و برای دومین بار در تاریخ 23 آگوست 2008 میلادی در شهر "القطیف" بهاتهام تحریک شیعیان عربستانی برای جدایی از حکومت مرکزی به دست نیروهای امنیتی رژیم سعودی بازداشت شد که هر دو بار مقامات سعودی به دلیل ترس از تشدید اعتراضات، وی را پس از مدتی کوتاه آزاد کردند.
اما با شدت گرفتن اعتراضات، بویژه پس از لشکرگشی عربستان به بحرین، مقامات سعودی به صورت جدی و حساب شده اقدام به دستگیری شیخ نمری کردند که علنا رهبری این تظاهرات را به عهده گرفته بود. سرانجام در نهم جولای سال 2012 میلادی بود که نیروهای امنیتی عربستان برای بار سوم شیخ نمر را پس از حمله و زخمی کردن وی از ناحیه ران بازداشت کردند. "توبی ماتیسن"، کارشناس پژوهشهای اسلامی و خاورمیانه دانشگاه کمبریج انگلیس در مقاله ای که پس از دستگیری شیخ نمر در پایگاه اطلاع رسانی العوامیه منتشر شد، بر اساس اسناد منتشر شده در سایت ویکی لیکس استناد کرد که دستگیری شیخ نمر موضوعی بود که از مدتها پیش برای آن برنامهریزی شده بود و در چارچوب "برنامه و جدول زمانبندی" حکومت صورت گرفت.
در همین حال، گزارش های منتشر شده حاکی از ان است که پس از بازداشت، شیخ نمر تحت آزار و بدرفتاری نیروهای امنیتی عربستان قرار گرفت و طی دو سال گذشته بیشتر اوقات در سلول انفرادی نگهداشته شده است. گاردین گزارش داد، حتی به النمر اجازه داده نشد تا به خاطر جراحت ناشی از شلیک گلوله به او هنگام دستگیری تحت عمل جراحی قرار گیرد.
پس از دستگیری شیخ نمر اعتراضات مردمی زیادی در مناطق شرق عربستان انجام شد. تظاهراتهایی که بنابر گفته ماتیسن از حیث میانگین حضور و مشارکت معترضان در آنها، باید آن را در عربستان بیسابقه خواند. اما این تظاهرات نیز با سرکوب گسترده نیروهای امنیتی عربستان مواجه شد به گونه ای که تنها در روز اول بازداشت سه نفر از معترضان شهید شدند.
حکم اعدام شیخ نمر جایزه ای برای وهابیت
با وجود هشدارهای داخلی و بین المللی دستگاه عربستان اواخر هفته گذشته حکم اعدام شیخ نمر را صادر کرد. این حکم قضایی علاوه بر واکنش های تندی که از طرف خارج بویژه ایران و حزب الله لبنان داشت به خشم گسترده شیعیان عربستان و حتی بعضی از سنی های این کشور مواجه شد. علی دوبیسی یک فعال سعودی از استان شرقیه به میدلایستای گفت: وقتی که شخی نمر در سال 2012 دستگیر شد، هزاران نفر از مردم در بزرگترین تظاهراتی شرکت کرذند که تا آن زمان قطیف به خود دیده بود و تظاهرات روز چهارشنبه را میتوان دومین تظاهرات بزرگ در نظر گرفت که در آن هزاران نفر به خیابانها امده بودند.
بعضی تحلیلگران معتقدند که صدور حکم اعدام برای شیخ نمر نشان دهنده فشار فزایندهای که بر پادشاهی عربستان وارد میشود. مداوی الراشد استاد مرکز اقصاد خاومیانه دانشگاه لندن گفت که «رژیم سعودی احساس میکند که حمایت سنی ها را از دست داده است بویژه پس از اینکه به ائتلاف علیه داعش پیوسته است چرا که تعدادی از سنیها با داعش احساس نزدیکی میکنند.» توبی ماتیسن ، کارشناس کمبریج در حوزه عربستان سعودی گفت : «در خلال دو سال گذشته نمر در سراسر جهان شناخته شده است. از نظر بسیاری از سلفی ها، داعش و سنی هایی که گرایش ضد شیعی دارند او به شخصیتی منفور تبدیل شده است. از منظر برخی دیگر، خانواده سلطنتی سعودی تلاش می کند با جدی نشان دادن خود در برخورد با شیعیان، خود را در چشم سنی مشروع جلوه دهد.» بنابر گفته ماتیسن وهابیهای سلفی سعودی اعتقاد دارند این اقدام رژیم سعودی جایگاه خاندان حاکم را در میان وهابیهای سلفی تثبیت خواهد کرد و نشان دهنده قاطعیت رژیم در برخورد با مخالفان از جمله شیعیان است.
احتمال تخفیف حکم اعدام
با وجود فشارهای که گروه های وهابی سلفی برای اعدام شیخ نمر اعمال می کنند، کارشناسان معتقدند که هنوز مقامات سعودی از میزانی از عقلانیت برخودار هستند و می دانند اجرای این حکم می تواند عواقب غیرقابل جبرانی برای آنان داشته باشد. علاوه بر تهدیدهای که از طرف دولت ها و گروه های خارجی بویژه بعضی گروه های مسلح شیعی از جمله گردانهای "حزب الله – المجاهدون" در عراق صورت گرفته، معترضان داخلی نیز اعلام کرده اند که اگر شیخ نمر اعدام شود یک انقلاب خشونتآمیز شکل خواهد گرفت. ماتیسن به پایگاه «میدل ایست ای» گفت: «اگر شیخ نمر اعدام شود میتواند منجر به شروع یک قیام جدید شود و این دقیقا چیزی است که من فکر نمی کنم حکم اعدام شیخ نمر را اجرا نخواهند کرد.» این استاد دانشگاه کامبریج با اشاره به اینکه آخرین باری که یک زندانی سیاسی شیعه در عربستان اعدام شد در سال 1988 بود، افزود که مقامات سعودی ترجیح میدهند که با نگهداشتن شیعیان در زندان از آنان به عنوان اهرمی فشار استفاده کنند. وی همچنین گفت: «ممکن است شیخ نمر به زندان بلند مدت و احتمالا به حبس ابد محکوم شود». علی دوبیسی یک فعال سعودی نیز به میدل ایست ای گفت: «مردم معقتدند نمر در شرایط خطرناکی قرار دارد اگر و اعدام شود، متعرضان دیگر صورتهای خود را مخفی نخواهند کرد و ترسی از مرگ نخواهند داشت.»
بنابر گفته فعالان قبل از اینکه حکم اعدام نمر تایید شود سه مرحله قانونی وجود دارد؛ اول فرایند تجدید نظر خواهی، دوم تایید حکم توسط دادگاه عالی و سوم حکم اعدام باید به امضای پادشاه برسد. بر اساس گزارش میدل ایست ای، این حکم توسط یک قاضی صادر شده است و ممکن است قاضی دیگر حکم متفاوتی صاد کرد هیچ قانون مشخصی وجود ندارد که مشخص کند که چه نوع حکمی باید در این خصوص صادر شود. "عبدالباری عطوان" سردبیر سرشناس روزنامه اینترنتی "رأی الیوم" نیز معقتد است حکم دادگاه کیفری برای اعدام شیخ نمر فورا اجرا نمی شود. به گزارش العالم، وی نوشته است: «با توجه به اوضاع بحرانی داخلی و خارجی عربستان، پادشاه این کشور برای اجرای حکم اعدام شتاب نخواهد کرد. مگر آنکه بخواهد به اختلافات با ایران دامن بزند و آتش درگیریها در منطقه شرقی با شیعیان عربستانی را برافروزد. به همین دلیل بعید نیست که در اجرای حکم تأمل کند و مراحل قانونی آن را طول دهد و یا اینکه تصمیم بگیرد حکم عفو شیخ نمر را صادر کند.» با این وجود هیچ کس نمی داند پادشاهی عربستان دقیقا چه تصمیمی خواهد گرفت. ایا با اعدام شیخ نمر، سر وی را به گروه های وهابی، سلفی و تکفیری هدیه خواهد داد؟ یا به دلیل ترس از قیام مسلحانه شیعیان از اجرای حکم صرف نظر خواهد کرد؟
